İş Hukuku'nda Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuğa Başvurulması Hakkında Bilgilendirme

İş Hukuku'nda zorunlu ve ihtiyari arabuluculuğa yönelik önemli farklılıklar bulunmaktadır.

Bu çerçevede İş Hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk ile ilgili detayları aşağıda bulabilirsiniz:

İş Hukukunda Zorunlu Ve İhtiyari Arabulucuk

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden biri olan arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nda düzenlenerek hukuk uyuşmazlıkları için yasal bir zemin hazırlanmıştır. Arabuluculuk, özel hukuk uyuşmazlığının tarafı olan kişilerin, kendi özgür iradeleri ile seçtikleri, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız üçüncü bir kişinin (arabulucu) hakemliğinde dava açmadan önce ya da dava açtıktan sonra başvurdukları yöntemdir.

Türk Hukuku'nda "zorunlu arabuluculuk" ve "ihtiyari arabuluculuk" olmak üzere iki tür arabuluculuk mevcuttur.

Zorunlu Arabuluculuk: Türk Hukuku'nda bazı uyuşmazlıklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurma zorunluluğu Kanun koyucu tarafından düzenlenmiştir. Zorunlu arabuluculuk, bu uyuşmazlıklar açısından dava şartıdır. Diğer ifadeyle, arabuluculuğa başvurulması zorunlu olan uyuşmazlıklarda arabulucuya gitmeden açılan davalar, dava şartı yokluğu nedeniyle reddedilir.

İhtiyari Arabuluculuk: İhtiyari arabuluculuk, tarafların arabulucuya başvurma zorunluluğu olmadığı hâlde, uyuşmazlığın çözümü için dava açmak yerine arabulucuya başvurmayı tercih etmesidir. Taraflar, üzerinde tasarruf edebilecekleri her türlü özel hukuk uyuşmazlığıyla ilgili ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurabilir.

İş Hukukunda Arabuluculuk Müessesesi

25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nda yapılan değişiklikler yayımlanmış ve arabuluculuğa ilişkin düzenleme 1 Ocak 2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu düzenlemelere istinaden çalışanların veya işverenlerin, toplu veya bireysel iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacak, tazminat talepleri ile çalışanların işe iade taleplerine ilişkin olarak açılacak davaların ön şartı olarak, arabulucuya başvurma zorunluluğu getirilmiştir. Bu doğrultuda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmaması hâlinde dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilmektedir. Bu kapsamda davacı arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağı dava dilekçesine eklemek zorundadır.

• İş Hukuku Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk:

Zorunlu arabuluculuk, iş sözleşmesinden kaynaklanan ilişkilerden örneğin, işe iadeden kaynaklanan tazminat ve alacaklar ile yeniden aynı işe istihdam talepleri için geçerlidir. İş Kanunu dışında, Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen hizmet sözleşmeleriyle birlikte, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nda düzenlenen toplu iş sözleşmeleri, Deniz İş Kanunu ve Basın İş Kanunu kapsamında düzenlenen iş sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak sigortalılığın tespiti, iş kazası ve meslek hastalıkları ile ilgili davalar zorunlu arabuluculuğa tabi olmamakla birlikte başvuru yapılmaksızın doğrudan dava açılabilmektedir. İşçi ve işveren, aralarındaki hukuki sorunu gidermek için öncelikle zorunlu arabulucuya başvurmak zorundadır.

• İş Hukuku'nda İhtiyari Arabuluculuk:

İş hukukunda işçi ve işveren, aralarındaki hukuki sorunu gidermek için alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi olarak, hızlı ve işlevsel bir yargılama olan arabuluculuğa ihtiyari olarak başvurabilirler. Örnek vermek gerekirse, işveren ile işçi anlaşmalı olarak iş akdini sonlandırmak istediğinde arabuluculuk faaliyeti ile iş akdini sonlandırmak için işçilik alacaklarının miktarını, ödeneceği zamanı gibi hususları ve arabuluculuk ücretinin ne şekilde ödeneceğini arabuluculuk tutanağı ile hüküm altına alabilirler.

İş Hukuku Kapsamında Zorunlu Arabuluculuk İle İhtiyari Arabuluculuk Arasındaki Farklar

İş hukukundaki arabuluculuk faaliyetlerinde, çalışanın ya da işverenin, toplu veya bireysel iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacak talepleri ve çalışanların işe iade taleplerine ilişkin olarak arabulucuya başvurmak dava açmanın ön şartıdır. Ancak, işçi ve işverenin dava yoluna gitmeden anlaşmaya varmak istemeleri hâlinde, ihtiyari arabulucuya başvurmaları tercih sebebidir. Bu sebeple zorunlu arabulucuya ve ihtiyari arabulucuya başvurulması ile ilgili bazı farklar bulunmaktadır. Bu farklar;

• Zorunlu arabuluculuk, iş mahkemeleri nezdinde dava açılması için dava şartı iken, ihtiyari arabuluculuk işçi ve işveren olan tarafların kendi isteği ile dava açmak yerine başvurduğu alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.
• Zorunlu arabuluculuk başvurusu adliyelerde bulunan arabuluculuk bürolarına yapılmaktadır. Bir davanın yetkili mahkemesi nerede ise o yer Arabuluculuk Bürosu yetkilisidir. İhtiyari arabuluculukta, yetki aranmaksızın, taraflar kendi seçtikleri bir arabulucuyu tayin edebilirler.
• İş hukukunda işe iade ve çalışan ya da işverenin iş sözleşmesinden kaynaklanan alacak talepleri sebebi ile başvurulan zorunlu arabuluculukta, arabulucu, yapılan başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde sonuçlandırmak zorundadır. Bu süre zorunlu hâllerde, arabulucu tarafından en fazla 1 hafta uzatılabilir. Dolayısıyla, iş davalarında zorunlu arabuluculuk süreci en fazla 4 hafta içinde sonlandırılmalıdır. İhtiyari arabuluculukta, arabulucunun başvuruyu sonlandırmak için tabi olduğu kesin bir süre yoktur, makul sürede sonlandırması gerekmektedir şeklinde sıralanabilir.

Sonuç

Arabuluculuk, alternatif bir çözüm yolu olarak yakın tarihten beri Türk hukuk sisteminde uygulanmaktadır. Alternatif çözüm yolu olarak hukuk sistemimize dâhil olan bu müessese 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nda yapılan değişiklikler ile 1 Ocak 2018 tarihi itibari ile bazı dava türlerinde zorunlu hâle getirilerek iş mahkemelerinin iş yükünün azaltılması amaçlanmıştır. İşçi ve işveren tarafları açısından da süreci hızlandıran ve maddi açıdan da taraflara kolaylık sağlayan alternatif çözüm yöntemi olduğu söylenebilir.

Taraflar ile arabulucunun birlikte imza altına aldıkları arabuluculuk tutanağı ilam niteliğinde belge sayılır.

Arabuluculuk süresince, arabulucunun tarafsızlığı ve bağımsızlığı, tarafların hak arama sürecinde en önemli hususlardan biri hâline gelmiştir.

Bu makale, Türkiye'deki İş Hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuğa kısa ve genel bir bakış sağlamayı amaçlamakla birlikte hukuki bir tavsiye niteliği taşımamaktadır. Herhangi bir işlem yapmadan veya verilen bilgilere güvenmeden önce, özel tavsiye alınmalıdır.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'na linkten ulaşabilirsiniz.

Ek bilgiye ihtiyaç duymanız hâlinde lütfen müşteri temsilciniz ile irtibata geçiniz.